• GİRİŞ

Yurt dışından gelen veya giden yolcuların gümrük işlemlerinin yapıldığı yolcu salonlarında gümrük kontrollerinin yapılma yöntemini belirleyen yeşil-kırmızı hat uygulamaları olduğu bilinmektedir. Biz bu yazımızda özellikle hangi hallerde yeşil hattın kullanılabileceğine ve sonuçlarına değinmeye çalışacağız.

• YEŞİL-KIRMIZI HAT UYGULAMASININ YASAL DAYANAĞI  

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun Gümrük Beyanının hangi yöntemlerle yapılacağını belirleyen 59 uncu maddesinde gümrük beyanının nasıl yapılacağı açıklanmıştır. Maddenin birinci fıkrasının d- alt bendinde; “Eşya sahibinin bu eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutma isteğini ifade ettiği herhangi bir tasarruf yoluyla,yapılabilir.” Hükmüne yer verilmiştir.

Gümrük Yönetmeliğinin “Serbest dolaşıma giren eşya için başka bir tasarruf yoluyla beyan” başlıklı 175 inci maddesinin 1. Fıkrasına göre; “Gümrük idaresine yazılı, bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla veya sözlü olarak beyan edilmeyen aşağıda belirtilen eşyaya ilişkin 178 inci madde uyarınca yapılan beyan, serbest dolaşıma giriş rejimine ilişkin beyan olarak kabul edilir;

1. a) Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen ticari mahiyette olmayan yolcu beraberi eşya,”

Yönetmeliğin 178. Maddesinde ise; eşyanın iki hat sisteminin çalıştığı gümrük idarelerinde yeşil veya “beyana tabi eşyam yoktur” hattından geçirilmesinin başka bir tasarruf yoluyla beyan olduğu düzenlenmiştir.

Yeşil-kırmızı hat uygulamasının nasıl yapılacağına ilişkin Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünce yayınlanan 2014/2 sayılı 16.01.2014 tarihli  Genelge’de; Yolcuların, yolcu salonlarında yeşil hattan geçmeleri “Gümrüğe tabi eşyam yoktur” hükmünde olduğundan ve 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 9 no.lu ekinde yer alan “Yolcu Beraberi Kişisel Eşya Listesi” ile 430 Avro limiti kapsamında getirilen eşyaya muafiyet tanındığından, yolcuların bu kapsamdaki eşya için ayrıca bir beyanda bulunmasına gerek bulunmadığı, ancak, yolcu yeşil hattan geçtikten sonra gümrük personelince yapılan kontrolde, yolcunun beyanına aykırı olarak muafiyet kapsamı dışında eşyası olduğu saptanırsa, gümrük idaresince yapılan değerlendirme sonucunda;

– Eşyanın ticari miktar ve mahiyette olduğuna kanaat getirilmesi veya eşyanın ithalinin yasak olması halinde; Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası çerçevesinde,

– Eşyanın ticari miktar ve mahiyette olmadığına kanaat getirilmesi halinde; Gümrük Kanununun 235/3 üncü maddesi çerçevesinde, işlem yapılması gerektiği,

Belirtilmiştir.

Bu düzenlemelerden anlaşılacağı üzere; Yurt dışından gelen yolcular gümrük idarelerinde yeşil-kırmızı hat var ise ve yanlarında bulunan eşyalar 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulunun 9. Nolu ekindeki      “Yolcu Beraberi Kişisel Eşya Listesindeki” eşyalar ile 430 Avro kıymetinde ticari mahiyet ve miktarda olmayan eşya ise muafiyet kapsamında yeşil hattan geçebileceklerdir. Bu şekilde yeşil hattan geçtikten sonra yolcunun eşyaları gümrük idaresince muayene edildiğinde herhangi bir cezai durumla karşılaşılması mümkün değildir.

Ancak, eğer yolcu yeşil hattan geçtiği halde; yanında bulunan eşyalar kişisel eşya listesinde olandan ve hediyelik eşya muafiyeti olan 430 Avrodan fazla ticari miktar ve mahiyette ise Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 6/4. Maddesine göre işlem yapılacak, ticari miktar ve mahiyette olmadığına kanaat getirilmesi halinde ise Gümrük Kanunu’nun 235/3 üncü maddesine göre; eşyaların gümrük vergileri iki kat alınıp eşya yolcuya teslim edilecek ve yolcunun yurda girişine izin verilecektir.

• GÜMRÜKLERDE YEŞİL-KIRMIZI HATLA İLGİLİ YAPILAN UYGULAMA

Yeşil-kırmızı hat işaret ve yazıları olan başta havalimanları olmak üzere yolcu salonlarında halı hazır yapılan uygulama; yeşil hattan geçen yolcunun bu hareketinin “yanımda gümrüğe tabi eşyam yoktur” olarak değerlendirilmesi ve yapılan fiziki muayene veya x-ray taramasında kişisel ve hediyelik muafiyeti dışında eşya çıktığı kanaati uyandığında ise Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 6/4 maddesinden hareketle yolcu hakkında kaçakçılık suçu  nedeniyle işlem başlatılması şeklindedir.  

• YOLCUNUN YEŞİL HATTAN GEÇMESİ TEK BAŞINA KAÇAKÇILIK KASTIYLA HAREKET ETTİĞİNİ GÖSTERMEZ

Türk Ceza Kanununun 21/1 maddesinde kast; “Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.” Şeklinde tanımlanmıştır.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlan tüm suçlar ancak kasıtla işlenebilir.

Ceza Kanunundaki bu tanıma göre gümrükteki yeşil hattan geçen yolcunun; yanında bulundurduğu eşyaların kişisel kullanıma mahsus veya hediyelik muafiyet limiti dışında ticari miktar ve mahiyette olduğunu bildiğini ve buna rağmen yeşil hattı kullandığını her türlü şüpheden uzak söylemek mümkün müdür? Sorusuna hayır cevabı veriyoruz.

Öncelikle, yolcunun kişisel eşya listesinde kayıtlı eşyaları kalem kalem bilmesi veya 430 Avroluk hediyelik eşya muafiyeti kapsamına nelerin girdiğini bilmesi beklenemeyeceği gibi bunu bildiği ön kabulünden de hareket edilemez. Hele hele yolcu yabancı ise, Türkiye’nin mevzuatını bilmesi de beklenemez. 

Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 6/4. Maddesinde;”Yolcuların, beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde, eşyası arasında veya taşıma araçlarında çıkan eşyanın ticarî mahiyette veya ithali veya ihracının yasak olması halinde 3 üncü madde hükümleri uygulanır.” Hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre yolcunun kaçakçılık kastından bahsetmek için;   yanında bulunan eşyanın ticari mahiyet ve miktarda olması, yolcunun bunu bilmesi ve yeşil hattı bilerek ve isteyerek kullanması gerekir. Peki eşyanın –ticari mahiyet ve miktar- kavramıyla ilgili gümrük mevzuatında bir açıklama var mıdır? Hayır yoktur. Tamamen sübjektif ve kişiden kişiye değişen bu kavrama göre kişinin bunu bildiğini ve buna rağmen yeşil hattan geçtiğini söylemek de mümkün değildir.

Diğer taraftan, hasbelkader yeşil hattan geçen yolcu yerdeki işaretleri görmemiş, okumamış veya yol yorgunluğu ile  bunu fark etmemiş de olabilir. Her türlü yoruma açık olan bu durumda yolcunun bilerek ve isteyerek yeşil hattan geçtiğini söylemek akla ve mantığa uygun olmadığı gibi şüpheden sanık yararlanır(in dubio pro reo) evrensel ceza hukuku ilkesi gereği sadece yeşil hattan geçilmesi kaçakçılık kastıyla hareket edildiğini gösteremez.

Yeşil hattan geçen her yolcuyla ilgili olarak, sırf anlam ve mahiyeti tartışmalı olan “ticari mahiyette ve miktarda” eşya kavramından hareketle kaçakçılıkla mücadele kanununa göre işlem yapılması haksız yere yolcunun maddi ve manevi anlamda zararına yol açabilmekte, ayrıca kolluk makamlarını ve mahkemeleri gereksiz iş yüküyle karşı karşıya bırakabilmektedir. 

Netice itibariyle özellikle gümrük idaresince inceleme ve adli kolluk soruşturma aşamasında; Yeşil hattı kullanan yolcunun kasten hareket edip etmediğini anlamak ve kaçakçılık suçu nedeniyle takibat yapmak için;

–Öncelikle yolcunun kişisel, hediyelik muaf eşya hakları doğru kullandırıldıktan ve bu durum belgelendikten sonra;

-Yolcunun ticaretle iştigal edip etmediği, geldiği şehirde yanındaki eşyalarla ilgili ticari bir faaliyetinin olup olmadığı,

-Yurt dışına seyahat sayıları, yanında bulunan eşyaların gümrük vergilerine tabi olup olmadığı ve varsa, fahiş miktarda bulunup bulunmadığı,   

-Yabancı ise Türkiye’ye veya geldiği kente başka girişleri olup olmadığı ile yanında bulunan eşyaları ticari amaçla satacağına dair bir veri bulunup bulunmadığı, bunun için birileriyle temasa geçip geçmediği, Türkiye’ye gelmeden önce düzenlenen belgelerde geliş amacını gösteren bir veri bulunup bulunmadığı,

-Yolcunun yanında bulunan ve ticari olarak değerlendirilen eşyaları Türkiye’de ticari amaçla satacağına dair bir bilgi olup olmadığı, bununla ilgili birileriyle görüşme yapıp yapmadığı,   

Tüm bu hususlar ve yolcunun şahsına özgü bilgiler dikkate alınmak suretiyle; yeşil hattan geçmesinin kaçakçılık kastıyla yapıldığı yönünde kuvvetli şüphe olması halinde kaçakçılık takibatı yapılmak suretiyle konunun mahkemeye intikal ettirilmesi gerektiği düşüncesindeyiz. Aksine yapılan işlemler hukuka aykırılık teşkil edecek ve haksız mağduriyetler yaratacaktır.

İzmir, 30.03.2026

                                       Av. Kaptan KILIÇ

                                       E.Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürü